Tìm hiểu: Cải tạo không giam giữ có án tích không? Cải tạo không giam giữ có được đi khỏi nơi cư trú không? Quy định về thời gian cải tạo không giam giữ…
I. Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015, có hiệu lực từ ngày 01/01/2018.
- Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.
- Luật Thi hành án hình sự 2025, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.
Theo Điều 32 và Điều 36 Bộ luật Hình sự năm 2015, cải tạo không giam giữ là một trong các hình phạt chính đối với người phạm tội trong những trường hợp luật định. Hình phạt này hiện được áp dụng đối với tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng trong thời hạn từ 6 tháng đến 3 năm. Việc áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ chỉ được xem xét khi người phạm tội có nơi cư trú rõ ràng hoặc nơi làm việc ổn định và xét thấy không cần thiết phải cách ly họ khỏi xã hội.
Trong thời gian chấp hành án, người bị kết án không phải thi hành hình phạt tại cơ sở giam giữ mà được sinh sống, lao động tại địa phương hoặc nơi làm việc ổn định. Tuy nhiên, họ sẽ phải chịu sự quản lý, giám sát và giáo dục của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo luật định.
Quy định này nhằm bảo đảm tính nhân đạo của pháp luật hình sự, đồng thời huy động sự tham gia của chính quyền và các tổ chức xã hội trong việc hỗ trợ, giáo dục, giúp họ sửa chữa sai lầm và tái hòa nhập cộng đồng.
➣ Xem thêm: Phạt cải tạo không giam giữ là gì?
2. Cải tạo không giam giữ có án tích không?
Theo quy định, cải tạo không giam giữ là một hình phạt chính do Tòa án quyết định áp dụng. Do đó, về nguyên tắc chung, người bị tuyên phạt cải tạo không giam giữ vẫn được xác định là có án tích.
Tuy nhiên, pháp luật cũng ghi nhận một số trường hợp ngoại lệ, cụ thể:
➧ Theo khoản 2 Điều 69 Bộ luật Hình sự năm 2015, người bị kết án do lỗi vô ý đối với tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng thì không bị coi là có án tích. Quy định này áp dụng đối với mọi loại hình phạt, bao gồm cả cải tạo không giam giữ.
➧ Theo Điều 127 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, người chưa thành niên bị kết án được xác định là không có án tích nếu thuộc một trong các trường hợp dưới đây:
- Người chưa thành niên ở độ tuổi từ đủ 14 - dưới 16 tuổi.
- Người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi - dưới 18 tuổi bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm ít nghiêm trọng do vô ý.
Như vậy:
Một người bị phạt cải tạo không giam giữ có thể được xác định là không có án tích nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau:
- Bị kết án do lỗi vô ý đối với tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng.
- Đang ở độ tuổi từ đủ 16 tuổi - dưới 18 tuổi bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm ít nghiêm trọng do vô ý hoặc đang ở độ tuổi từ đủ 14 - dưới 16 tuổi.
Như Luật Tín Minh đã chia sẻ ở trên, thời hạn áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ được xác định từ 6 tháng đến 3 năm.
➤ Về cách tính thời gian chấp hành án:
Thời gian thi hành án phạt cải tạo không giam giữ được tính từ khi cơ quan thi hành án hình sự theo quy định nhận được quyết định thi hành án.
Trường hợp người bị kết án trước đó đã bị tạm giữ hoặc tạm giam thì khoảng thời gian này được khấu trừ vào thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ. Cụ thể, cứ 1 ngày tạm giữ hoặc tạm giam được quy đổi tương đương 3 ngày cải tạo không giam giữ.
➤ Quy định về thời gian thử thách:
Khác với án treo có quy định cụ thể về thời gian thử thách, án phạt cải tạo không giam giữ không bao gồm "thời gian thử thách" mà chỉ có "thời hạn chấp hành án". Đây là một trong những hình phạt chính với thời hạn chấp hành án cụ thể. Trong suốt thời gian này, người chấp hành án phải thực hiện nghĩa vụ theo bản án và chịu sự giám sát, giáo dục của cơ quan có thẩm quyền tại địa phương.
Tóm lại, án phạt cải tạo không giam giữ không có thời gian thử thách. Khái niệm về thời gian thử thách chỉ được áp dụng đối với án treo.
➣ Xem thêm: Phân biệt cải tạo không giam giữ và án treo.
➤ Về nghĩa vụ lao động phục vụ cộng đồng
Trong thời gian thi hành án, nếu người chấp hành án bị mất việc làm hoặc không có việc làm ổn định, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu họ thực hiện một số công việc lao động phục vụ cộng đồng.
Thời gian lao động phục vụ cộng đồng được giới hạn mỗi ngày không quá 4 giờ và tổng số ngày thực hiện trong tuần không quá 5 ngày.
Lưu ý:
Trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, các đối tượng sau đây không bị áp dụng biện pháp lao động phục vụ cộng đồng:
- Phụ nữ trong thời kỳ mang thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 6 tháng tuổi.
- Người cao tuổi, người già yếu.
- Người mắc bệnh hiểm nghèo.
- Người khuyết tật ở mức độ nặng hoặc đặc biệt nặng.
Người đang chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ vẫn có thể rời khỏi nơi cư trú (đi làm xa, công tác hoặc giải quyết việc cá nhân), tuy nhiên phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện mà pháp luật hiện hành quy định.
Cụ thể, theo quy định tại Điều 96 và Điều 97 Luật Thi hành án hình sự năm 2025 có hiệu lực từ ngày 01//07/2026:
1. Điều kiện và thủ tục khi đi khỏi nơi cư trú
Để được vắng mặt hợp pháp, người chấp hành án phải thực hiện đầy đủ các bước sau:
- Làm đơn xin phép và được sự chấp thuận bằng văn bản của Công an cấp xã hoặc đơn vị quân đội được giao quản lý, giám sát, giáo dục.
- Sau khi được đồng ý, phải đến Công an cấp xã nơi cư trú để thực hiện thủ tục khai báo tạm vắng theo quy định của pháp luật về cư trú.
- Khi đến nơi tạm trú, lưu trú mới, phải thực hiện nghĩa vụ trình báo với Công an cấp xã nơi đó.
- Sau khi hết thời hạn tạm trú, lưu trú, người chấp hành án có trách nhiệm xin xác nhận của Công an cấp xã tại địa phương nơi đã tạm trú, lưu trú để chứng minh việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định.
Việc tuân thủ đầy đủ yêu cầu nêu trên là điều kiện bắt buộc nhằm bảo đảm công tác quản lý, giám sát trong suốt thời gian thi hành án đối với người chấp hành án.
2. Giới hạn thời gian vắng mặt
Pháp luật quy định rõ về thời gian được phép rời khỏi nơi cư trú:
- Mỗi lần vắng mặt không quá 30 ngày.
- Tổng thời gian vắng mặt không được vượt quá một phần ba thời hạn chấp hành án.
Tuy nhiên, đối với trường hợp chữa bệnh tại cơ sở y tế theo chỉ định của bác sĩ, người chấp hành án được vắng mặt theo thời gian điều trị thực tế. Ngoài ra, trường hợp có nguyện vọng làm việc hoặc học tập ngoài nơi cư trú sẽ được xem xét theo quy định cụ thể của cơ quan có thẩm quyền.
3. Lưu ý quan trọng về xuất cảnh
Trong thời gian thi hành án phạt cải tạo không giam giữ, người bị kết án thuộc diện bị tạm hoãn xuất cảnh theo quy định của pháp luật. Do đó, không được phép ra nước ngoài cho đến khi hoàn thành nghĩa vụ chấp hành án hoặc có quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền.
Như vậy, mặc dù không bị cách ly khỏi xã hội, người chấp hành án cải tạo không giam giữ vẫn chịu sự quản lý chặt chẽ của cơ quan nhà nước. Việc đi khỏi nơi cư trú chỉ được áp dụng trên lãnh thổ Việt Nam khi người chấp hành án đảm bảo được các yêu cầu và thủ tục mà pháp luật quy định.
V. Câu hỏi thường gặp về hình phạt cải tạo không giam giữ
1. Cải tạo không giam giữ là hình phạt gì?
Theo Điều 32 và 36 Bộ luật Hình sự năm 2015 cải tạo không giam giữ là một hình phạt chính được Tòa án áp dụng đối với người phạm tội trong những trường hợp luật định. Hình phạt này thường được áp dụng đối với tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng, với thời hạn từ 6 tháng đến 3 năm. Việc áp dụng cải tạo không giam giữ chỉ được xem xét khi người phạm tội có nơi cư trú rõ ràng và xét thấy không cần thiết phải cách ly họ khỏi xã hội.
➣ Xem chi tiết: Thế nào là cải tạo không giam giữ?
2. Cải tạo không giam giữ có án tích không?
Có. Người bị phạt cải tạo không giam giữ vẫn bị coi là có án tích, trừ một số trường hợp theo luật định.
➣ Xem chi tiết: Cải tạo không giam giữ có án tích không?
3. Người chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ có được đi khỏi nơi cư trú không?
Người chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ không được tự ý rời khỏi nơi cư trú. Chỉ được đi khỏi nơi cư trú khi có sự cho phép của cơ quan quản lý, giám sát và đảm bảo các yêu cầu có liên quan theo luật định.
➣ Xem chi tiết: Cải tạo không giam giữ có được đi khỏi nơi cư trú không?
4. Cải tạo không giam giữ có thời gian thử thách không?
Không. Cải tạo không giam giữ không có thời gian thử thách, chỉ có yêu cầu về thời gian chấp hành án.
5. Thời gian cải tạo không giam giữ là bao lâu?
Thời hạn áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ là từ 6 tháng đến 3 năm.
➣ Xem chi tiết: Thời gian cải tạo không giam giữ.
—
Mọi nhu cầu tư vấn pháp luật, vui lòng để lại câu hỏi, thông tin ở phần bình luận bên dưới hoặc liên hệ Luật Tín Minh theo hotline 0983.081.379 (Miền Bắc), 0933.301.123 (Miền Trung) hoặc 090.884.2012 (Miền Nam) để được hỗ trợ nhanh chóng.