7 điểm mới của Bộ luật Tố tụng hình sự mới nhất - Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi năm 2025: điều chỉnh tổ chức, thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng...
I. Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/01/2018.
- Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi 2025, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/07/2025.
Ngày 27/06/2025, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2025 (Luật số 99/2025/QH15), sửa đổi một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Luật bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/07/2025 với nhiều điểm mới quan trọng, nhằm hoàn thiện các quy định, góp phần tăng cường bảo vệ quyền công dân, quyền con người cũng như nâng cao hiệu quả của các hoạt động điều tra, tố tụng hình sự.
Dưới đây là 7 điểm mới nổi bật của Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi năm 2025:
➨ Tinh gọn, sắp xếp lại bộ máy Cơ quan điều tra
Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi năm 2025 đã điều chỉnh cơ cấu tổ chức Cơ quan điều tra theo hướng tinh gọn và thống nhất.
Cụ thể, từ mô hình 3 cấp (cấp bộ - cấp tỉnh - cấp huyện), Cơ quan điều tra được tổ chức lại còn 2 cấp (cấp bộ - cấp tỉnh).
Việc tinh gọn này nhằm nâng cao hiệu lực quản lý, giảm chồng chéo và bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức hoạt động điều tra.
➨ Bổ sung thẩm quyền của Điều tra viên cao cấp và trung cấp
Khoản 5 Điều 1 Bộ luật Tố tụng hình sự 2025 đã sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Điều 37 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Cụ thể, Điều tra viên cao cấp và Điều tra viên trung cấp giữ chức vụ Trưởng/Phó trưởng công an cấp xã khi được phân công thụ lý vụ án (khởi tố, điều tra vụ án) về tội nghiêm trọng, ít nghiêm trọng trên địa bàn xã sẽ được thực hiện một số nhiệm vụ và quyền hạn tương đương Thủ trưởng Cơ quan điều tra.
Tuy nhiên, các Điều tra viên này không có thẩm quyền ra quyết định áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt.
➨ Mở rộng thẩm quyền điều tra cho một số lực lượng chuyên ngành
Khoản 3 Điều 1 BLTTHS sửa đổi 2025 đã sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 35 BLTTHS 2015 về việc mở rộng thẩm quyền tiến hành một số hoạt động điều tra của lực lượng chuyên ngành, gồm:
- Chỉ huy trưởng và Phó Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội biên phòng.
- Chi cục trưởng và Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực.
- Chi cục trưởng và Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm vùng.
- Đoàn trưởng và Phó Đoàn trưởng Đoàn trinh sát.
- Cục trưởng và Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư.
Quy định này giúp tăng cường hiệu quả điều tra, xử lý tội phạm trong lĩnh vực chuyên ngành, đặc biệt là ở khu vực biên giới, hải quan, tài nguyên rừng và thủy sản.
➨ Cơ cấu lại mô hình bộ máy Viện kiểm sát nhân dân
Luật Tố tụng hình sự mới nhất đồng thời điều chỉnh, sắp xếp lại bộ máy Viện kiểm sát nhân dân (VKSND), chuyển từ mô hình 4 cấp (bao gồm cấp tối cao, cấp cao, cấp tỉnh, cấp huyện) thành 3 cấp:
- VKSND tối cao.
- VKSND cấp tỉnh.
- VKSND khu vực.
Việc thay đổi mô hình này kéo theo việc điều chỉnh nhiệm vụ và thẩm quyền của Viện kiểm sát các cấp để bảo đảm đồng bộ với mô hình của Cơ quan điều tra và Tòa án tại các Điều 4, Điều 20, Điều 110, Điều 113, Điều 172, Điều 173, Điều 239, Điều 341, Điều 400, Điều 476, Điều 487 và Điều 503 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025).
➨ Bổ sung thẩm quyền của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh
Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh được bổ sung thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm.
2. Điều chỉnh thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án các cấp
Khoản 31 Điều 1 Luật sửa đổi BLTTHS 2025 đã sửa đổi, bổ sung Điều 268 BLTTHS 2015, điều chỉnh và quy định lại thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án trong các vụ án hình sự. Cụ thể:
➨ Thẩm quyền của Tòa án nhân dân (TAND) khu vực
TAND khu vực được giao thẩm quyền xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự về:
- Tội phạm ít nghiêm trọng.
- Tội phạm nghiêm trọng.
- Tội phạm rất nghiêm trọng.
- Tội phạm đặc biệt nghiêm mà mức cao nhất của khung hình phạt được quy định bởi Bộ luật Hình sự đến 20 năm tù.
➣ Xem thêm: Phân loại tội phạm.
➨ Thẩm quyền của Tòa án nhân dân (TAND) cấp tỉnh
TAND cấp tỉnh có thẩm quyền xét xử sơ thẩm đối với các vụ án sau:
1) Vụ án hình sự về các tội phạm không thuộc thẩm quyền của TAND khu vực.
2) Vụ án hình sự mặc dù thuộc thẩm quyền của TAND khu vực nhưng:
- Có nhiều tình tiết phức tạp, liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp, được dư luận xã hội đặc biệt quan tâm.
- Có ảnh hưởng đến chính trị, đối ngoại khi xử lý.
- Có người phạm tội là:
- Cán bộ lãnh đạo chủ chốt ở cấp tỉnh và cấp cao hơn.
- Người có chức sắc trong tôn giáo.
- Người được đồng bào dân tộc thiểu số tin tưởng và kính trọng.
➨ Thẩm quyền của Tòa án quân sự
Thẩm quyền xét xử sơ thẩm của hệ thống Tòa án quân sự được giữ nguyên, không thay đổi so với trước đây.
3. Bổ sung quy định mới về điều tra, truy tố, xét xử trong trường hợp vắng mặt bị can, bị cáo
Khoản 27, khoản 29 và khoản 33 Điều 1 BLTTHS sửa đổi 2025 đã bổ sung, sửa đổi các quy định liên quan đến việc điều tra, truy tố và xét xử trong trường hợp bị can, bị cáo vắng mặt tại Điều 233, 243, điểm a khoản 2 Điều 290 BLTTHS 2015. Cụ thể:
- Cơ quan điều tra được quyền kết luận điều tra đề nghị truy tố bị can.
- Viện kiểm sát có thể ra quyết định truy tố bị can.
- Tòa án có thể xét xử vắng mặt bị cáo nhưng phải đảm bảo có đủ căn cứ và quyền bào chữa hợp pháp cho bị can, bị cáo.
Quy định trên được áp dụng khi đã có đủ căn cứ, đồng thời đảm bảo quyền bào chữa cho bị can, bị cáo trong 2 trường hợp:
- Bị can, bị cáo bỏ trốn, không xác định được nơi ở của bị can, bị cáo và việc truy nã không có kết quả.
- Bị can, bị cáo đang không có mặt ở trong nước và không thể triệu tập để phục vụ các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.
Ngoài ra, kể từ ngày 01/07/2025, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, VKSND tối cao và TAND tối cao đã ban hành Thông tư liên tịch 05/2025/TTLT-BCA-BQP-VKSNDTC-TANDTC, hướng dẫn phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong công tác điều tra, truy tố và xét xử vắng mặt bị can, bị cáo.
Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi năm 2025 (điểm a khoản 38 Điều 1) đã sửa đổi, bổ sung điểm e khoản 1 Điều 367 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 theo hướng làm rõ trình tự xem xét và thời hạn quyết định ân giảm.
Cụ thể, trường hợp người bị kết án tử hình có đơn xin ân giảm gửi Chủ tịch nước thì Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao sẽ xem xét và gửi ý kiến trình Chủ tịch nước về việc giải quyết đơn xin ân giảm:
- Nếu Chủ tịch nước quyết định ân giảm: Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm sẽ ra quyết định chuyển hình phạt từ tử hình thành tù chung thân cho người bị kết án.
- Nếu hết thời hạn 1 năm kể từ ngày nhận được ý kiến của Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng VKSND tối cao mà Chủ tịch nước không ban hành quyết định ân giảm, thì cơ quan có thẩm quyền phải thông báo ngay về việc không có quyết định ân giảm. Sau khi nhận được thông báo này, Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm sẽ tiến hành tổ chức thi hành bản án tử hình theo quy định.
➣ Tham khảo thêm:
5. Bổ sung quy định về giữ người trong trường hợp khẩn cấp khi chưa có yêu cầu dẫn độ
Khoản 54 Điều 1 Luật sửa đổi BLTTHS năm 2025 (sửa đổi Điều 501 BLTTHS 2015) có bổ sung quy định về việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ chính thức từ cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài. Theo đó, việc giữ người phải tuân thủ đúng các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam về dẫn độ.
6. Bổ sung quy định về chi phí tố tụng và chính sách miễn, giảm chi phí tố tụng
Khoản 15 Điều 1 Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi 2025 đã bổ sung Điều 135 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 về chi phí trong tố tụng hình sự. Theo đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được giao thẩm quyền quy định cụ thể về các khoản chi phí tố tụng cũng như việc miễn, giảm chi phí tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án.
7. Một số sửa đổi, bổ sung quan trọng khác
➧ Điều chỉnh thẩm quyền của Tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi năm 2025, có nhiều thay đổi về thẩm quyền của Tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng, bao gồm:
- Chuyển thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án có yếu tố nước ngoài từ TAND cấp tỉnh về TAND khu vực (khoản 2 Điều 268 BLTTHS 2015, được sửa đổi bởi khoản 31 Điều 1 BLTTHS 2025).
- Quy định thẩm quyền theo lãnh thổ đối với vụ án mà bị cáo phạm tội ở nước ngoài (khoản 2 Điều 269 BLTTHS 2015, được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 32 Điều 1 BLTTHS 2025).
- Sửa đổi quy định về tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù, áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh (khoản 62, khoản 63 Điều 1 BLTTHS 2025 sửa đổi, bổ sung Điều 452 BLTTHS 2015).
- Sửa đổi quy định về việc xem xét yêu cầu thi hành bản án, quyết định hình sự của Tòa án nước ngoài đối với công dân Việt Nam bị từ chối dẫn độ (khoản 51 Điều 1 BLTTHS 2025 sửa đổi Điều 501 BLTTHS 2015).
- Bổ sung thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm cho Chánh án TAND cấp tỉnh (khoản 40 Điều 1 BLTTHS 2025 sửa đổi khoản 3 Điều 373 BLTTHS 2015).
➧ Sửa đổi các quy định mang tính tổ chức, hành chính - tố tụng
Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi 2025 đã điều chỉnh một số nội dung liên quan đến:
- Quan hệ phối hợp giữa các cơ quan tố tụng.
- Quy định về giao, gửi quyết định tố tụng.
- Việc kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện và hệ quả trong tổ chức cơ quan tố tụng.
- Bỏ mô hình Nhà tạm giữ và Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện.
- Thay đổi tên Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước.
(Các nội dung sửa đổi tương ứng tại các Điều 71, Điều 75, Điều 76, Điều 111, Điều 113, Điều 114, Điều 119, Điều 120, Điều 121 và Điều 122 của BLTTHS 2015.)
➧ Bổ sung quy định về chi phí tố tụng và công nghệ trong tố tụng
Bộ luật tố tụng hình sự 2025 bổ sung thêm quy định về:
- Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác điều tra, truy tố, xét xử (quy định tại các khoản 13, khoản 14, khoản 16, khoản 17 Điều 1 Luật sửa đổi BLTTHS 2025).
- Quy định rõ hơn về ủy quyền trong quá trình tố tụng (quy định tại khoản 6, khoản 8, khoản 9 Điều 1 Luật sửa đổi BLTTHS 2025).
➣ Tham khảo thêm:
III. Các câu hỏi thường gặp về luật tố tụng hình sự sửa đổi 2025
1. Bộ Luật tố tụng hình sự 2025 có những điểm mới nào quan trọng?
Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi năm 2025 có một số điểm mới quan trọng sau:
- Điều chỉnh tổ chức và thẩm quyền của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân.
- Điều chỉnh về thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án các cấp.
- Bổ sung quy định mới về điều tra, tố tụng, truy tố, xét xử trong trường hợp vắng mặt bị can, bị cáo.
- Bổ sung hướng dẫn về thủ tục xem xét bản án tử hình trước khi thi hành án.
- Bổ sung quy định về giữ người trong trường hợp khẩn cấp khi chưa có yêu cầu dẫn độ.
- Bổ sung quy định về chi phí tố tụng về việc miễn, giảm chi phí tố tụng.
- Một số sửa đổi, bổ sung quan trọng khác.
➣ Xem chi tiết: 7 điểm mới của Bộ luật tố tụng hình sự mới nhất.
2. Cơ cấu tổ chức Cơ quan điều tra theo BLTTHS sửa đổi 2025 đã được tinh gọn như thế nào?
Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi 2025 đã điều chỉnh cơ cấu tổ chức Cơ quan điều tra theo hướng tinh gọn. Cụ thể, mô hình 3 cấp (cấp bộ - cấp tỉnh - cấp huyện) được sắp xếp lại còn 2 cấp gồm: cấp bộ và cấp tỉnh.
3. BLTTHS 2025 sửa đổi, bổ sung về tổ chức, thẩm quyền của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân ra sao?
Bộ luật tố tụng hình sự 2025 điều chỉnh về tổ chức, thẩm quyền của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân như sau:
- Tinh gọn, sắp xếp lại bộ máy Cơ quan điều tra.
- Bổ sung thẩm quyền của Điều tra viên cao cấp và trung cấp.
- Mở rộng thẩm quyền điều tra cho một số lực lượng chuyên ngành.
- Cơ cấu lại mô hình bộ máy Viện kiểm sát nhân dân.
- Bổ sung thẩm quyền của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh.
➣ Xem chi tiết: Điều chỉnh tổ chức và thẩm quyền của Cơ quan điều tra và VKSND.
4. BLTTHS sửa đổi 2025 làm rõ thời hạn quyết định ân giảm án tử hình ra sao?
Nếu hết thời hạn 1 năm kể từ ngày Chủ tịch nước nhận được ý kiến của Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng VKSND tối cao mà không ban hành quyết định ân giảm, thì cơ quan có thẩm quyền phải thông báo ngay về việc không có quyết định ân giảm. Sau khi nhận được thông báo này, Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm sẽ tiến hành tổ chức thi hành bản án tử hình theo quy định.
➣ Xem chi tiết: Hướng dẫn về thủ tục xem xét bản án tử hình trước khi hành án.
5. BLTTHS sửa đổi 2025 đã bổ sung, sửa đổi những quy định gì về việc điều tra, truy tố và xét xử trong trường hợp vắng mặt bị can, bị cáo?
BLTTHS sửa đổi 2025 cho phép:
- Cơ quan điều tra được quyền kết luận điều tra và đề nghị truy tố bị can
- Viện kiểm sát có thể ra quyết định truy tố bị can.
- Tòa án có thể xét xử vắng mặt bị cáo nhưng phải đảm bảo có đủ căn cứ và quyền bào chữa hợp pháp cho bị can, bị cáo.
Quy định này được áp dụng trong hai trường hợp:
- Bị can, bị cáo bỏ trốn, không xác định được nơi ở và việc truy nã không có kết quả.
- Bị can, bị cáo đang ở nước ngoài và không thể triệu tập để phục vụ các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.
6. Bộ luật tố tụng hình sự mới nhất bổ sung quy định gì về việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ?
Khoản 54 Điều 1 Luật sửa đổi BLTTHS năm 2025 (sửa đổi Điều 501 BLTTHS 2015) có bổ sung quy định về việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ chính thức từ cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài phải tuân thủ đúng các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam về dẫn độ.
—
Mọi nhu cầu tư vấn pháp luật, vui lòng để lại câu hỏi, thông tin ở phần bình luận bên dưới hoặc liên hệ Luật Tín Minh theo hotline 0983.081.379 (Miền Bắc), 0933.301.123 (Miền Trung) hoặc 090.884.2012 (Miền Nam) để được hỗ trợ nhanh chóng.