I. Căn cứ pháp lý
- Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024, hiệu lực từ ngày 01/01/2025.
- Luật Tổ chức Tòa án nhân dân sửa đổi 2025, hiệu lực từ ngày 01/07/2025.
- Thông tư 08/2025/TT-TANDTC, hiệu lực từ ngày 15/08/2025.
1. Thế nào là Tòa án chuyên trách?
Tòa án chuyên trách là đơn vị chuyên xét xử theo lĩnh vực chuyên môn trong hệ thống Tòa án nhân dân, được tổ chức, thành lập để giải quyết các nhóm vụ việc có những tính chất pháp lý nhất định.
Có thể hiểu đơn giản, đây là một “phòng ban chuyên ngành” trong hệ thống Tòa án nhân dân, chỉ chịu trách nhiệm xét xử 1 loại hay 1 nhóm vụ án nhất định, nhằm bảo đảm tính chuyên sâu và thống nhất trong hoạt động xét xử. Đồng thời, giúp phân định rõ thẩm quyền, đảm bảo tính phù hợp của bản án và rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc, mang lại sự phục vụ tối ưu cho người dân.
2. Nhiệm vụ của Tòa án chuyên trách
Về cơ bản, nhiệm vụ chính của Tòa án chuyên trách gồm:
- Xét xử các vụ án thuộc lĩnh vực được phân công theo luật định.
- Bảo đảm áp dụng pháp luật chính xác, thống nhất.
- Góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của toàn bộ hệ thống Tòa án.
Và theo Điều 4 Thông tư 08/2025/TT-TANDTC (có hiệu lực từ 15/08/2025), trong hệ thống Tòa án nhân dân, từng Tòa chuyên trách được phân công nhiệm vụ riêng biệt theo lĩnh vực xét xử như sau:
|
Tòa án chuyên trách
|
Nhiệm vụ của Tòa án chuyên trách
|
|
Tòa Dân sự
|
- Giải quyết, xét xử các vụ án dân sự, vụ việc dân sự theo quy định của pháp luật tố tụng dân.
|
|
Tòa Hình sự
|
- Giải quyết, xét xử các vụ án hình sự.
- Xem xét, quyết định biện pháp xử lý hành chính áp dụng tại TAND.
|
|
Tòa Hành chính
|
|
|
Tòa Kinh tế
|
- Giải quyết, xét xử các vụ việc, vụ án kinh doanh thương mại.
- Giải quyết các yêu cầu đăng ký/ hủy phán quyết trọng tài vụ việc (nếu nhiệm vụ này được giao cho TAND cấp tỉnh).
|
|
Tòa Lao động
|
- Giải quyết, xét xử các vụ án, vụ việc lao động.
|
|
Tòa Gia đình và người chưa thành niên
|
- Giải quyết các vụ án hình sự có bị cáo dưới 18 tuổi hoặc có bị hại dưới 18 tuổi cần hỗ trợ về điều kiện sống và học tập (vì nạn nhân phải sống trong môi trường không lành mạnh như người cùng lứa tuổi khác) hoặc bị tổn thương tâm lý nghiêm trọng.
- Xem xét, ra quyết định tại TAND về biện pháp xử lý áp dụng đối với người chưa thành niên.
- Xem xét, ra quyết định về việc đưa người từ 12 - dưới tuổi đang nghiện ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.
- Giải quyết các vụ việc, vụ án hôn nhân gia đình theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
|
Lưu ý:
1) Tòa Hình sự không xem xét, quyết định về biện pháp xử lý hành chính được áp dụng hay thụ lý các vụ án hình sự thuộc thẩm quyền của Tòa Gia đình và người chưa thành niên.
2) Đối với các Tòa án không tổ chức hoặc tổ chức không đủ Tòa chuyên trách thì việc xét xử, giải quyết vụ việc của các lĩnh vực xét xử chuyên môn cần tuân thủ quy định sau:
- Nếu không tổ chức Tòa chuyên trách: Chánh án Tòa án phân công Thẩm phán Tòa án nhân dân chuyên trách tiến hành xét xử, giải quyết.
- Nếu chỉ tổ chức một hoặc một số Tòa chuyên trách: Chánh án Tòa án đưa ra quyết định tổ chức chịu trách nhiệm thực hiện công tác xét xử và phân công Thẩm phán Tòa án nhân dân giải quyết các vụ việc không thuộc lĩnh vực xét xử của Tòa chuyên trách. .
Theo khoản 1 Điều 4 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 (được sửa đổi bởi khoản 1 Điều 1 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân sửa đổi 2025), từ ngày 01/07/2025, hệ thống Tòa án nhân dân bao gồm:
Tòa án nhân dân tối cao;
- Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi là Tòa án nhân dân cấp tỉnh);
- Tòa án nhân dân khu vực;
- Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế (sau đây gọi là Tòa án chuyên biệt);
- Tòa án quân sự trung ương, Tòa án quân sự quân khu và tương đương, Tòa án quân sự khu vực (sau đây gọi chung là Tòa án quân sự).
Trong mô hình mới của hệ thống Tòa án, các Tòa án chuyên trách được bố trí tại cấp tỉnh và cấp khu vực nhằm bảo đảm tính chuyên môn hóa theo từng lĩnh vực pháp luật. Cụ thể:
➧ Tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh
Theo điểm b khoản 1 Điều 56 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024, TAND cấp tỉnh tổ chức 6 Tòa chuyên trách, gồm:
- Tòa Hình sự;
- Tòa Dân sự;
- Tòa Hành chính;
- Tòa Kinh tế;
- Tòa Lao động;
- Tòa Gia đình và người chưa thành niên.
Đây là cấp xét xử có cơ cấu đầy đủ các lĩnh vực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu giải quyết các vụ việc phức tạp, có tính chất liên tỉnh hoặc thuộc thẩm quyền theo luật định.
➧ Tại Tòa án nhân dân khu vực
Theo điểm a khoản 1 Điều 60 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024, TAND khu vực tổ chức 5 Tòa chuyên trách, gồm:
- Tòa Hình sự;
- Tòa Dân sự;
- Tòa Kinh tế;
- Tòa Hành chính;
- Tòa Gia đình và người chưa thành niên.
Ngoài ra, tại một số Tòa án nhân dân khu vực còn có thể thành lập thêm Tòa Phục hồi, phá sản và Tòa Sở hữu trí tuệ theo quyết định của Chánh án TAND tối cao khi đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Trong trường hợp đặc biệt, nếu thấy cần thiết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thẩm quyền quyết định thành lập thêm Tòa chuyên trách khác theo đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao.
Theo Điều 2 Thông tư 08/2025/TT-TANDTC, việc tổ chức Tòa án chuyên trách trong hệ thống Tòa án nhân dân phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau:
- Đảm bảo tính chuyên môn hóa, chuyên sâu trong hoạt động xét xử, giải quyết theo từng lĩnh vực xét xử, giải quyết của Tòa án.
- Đảm bảo tổ chức tinh gọn, hợp lý, hoạt động hiệu lực, hiệu năng và hiệu quả.
Những nguyên tắc này là cơ sở để các Tòa chuyên trách vận hành đúng chức năng, tránh chồng chéo thẩm quyền và nâng cao hiệu quả xét xử trong toàn bộ hệ thống Tòa án.
Căn cứ theo Điều 5 Thông tư 08/2025/TT-TANDTC, việc thành lập Tòa chuyên trách trong hệ thống Tòa án nhân dân được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1. Xây dựng hồ sơ đề nghị tổ chức Tòa chuyên trách
Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh cần tiến hành rà soát về số lượng các vụ việc, vụ án đang thuộc thẩm quyền giải quyết.Trên cơ sở đó, lập hồ sơ đề nghị thành lập Tòa chuyên trách tại TAND khu vực và TAND cấp tỉnh thuộc phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ.
|
Chi tiết bộ hồ sơ đề nghị tổ chức Tòa chuyên trách bao gồm:
➧ Tờ trình về việc tổ chức Tòa chuyên trách tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh hoặc Tòa án nhân dân khu vực, trong đó phải nêu đầy đủ:
- Sự cần thiết tổ chức Tòa chuyên trách;
- Cơ sở pháp lý và căn cứ thực tiễn của đề xuất;
- Số lượng Tòa chuyên trách dự kiến tổ chức;
- Tên gọi các Tòa chuyên trách;
- Cơ cấu tổ chức;
- Chức năng, nhiệm vụ của từng Tòa chuyên trách.
➧ Văn bản thể hiện ý kiến của cấp ủy và tập thể lãnh đạo Tòa án nhân dân cấp tỉnh về việc tổ chức Tòa chuyên trách.
|
Bước 2. Gửi hồ sơ
TAND cấp tỉnh cần gửi bộ hồ sơ đã chuẩn bị đến Tòa án nhân dân tối cao (thông qua Vụ Tổ chức - Cán bộ) để được xem xét giải quyết.
Bước 3. Chờ TAND tối cao xem xét và giải quyết hồ sơ
Trong thời hạn 30 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, Vụ Tổ chức - Cán bộ sẽ tiến hành xem xét và giải quyết hồ sơ như sau:
- Nếu hồ sơ đề nghị Tổ chức Tòa chuyên trách đáp ứng đầy đủ điều kiện liên quan, Vụ Tổ chức - Cán bộ tiến hành lập tờ trình và trình lên Chánh án Tòa án nhân dân tối cao xem xét, đưa ra quyết định về việc tổ chức Tòa chuyên trách.
- Trường hợp đề nghị Tổ chức Tòa chuyên trách không được TAND chấp thuận, Vụ Tổ chức - Cán bộ sẽ có văn bản trả lời cho Tòa án nhân dân cấp tỉnh và nêu rõ lý do.
Quy trình này bảo đảm việc tổ chức Tòa chuyên trách được thực hiện chặt chẽ, đúng thẩm quyền và phù hợp với yêu cầu chuyên môn hóa trong toàn bộ hệ thống Tòa án nhân dân.
VI. Câu hỏi thường gặp về Tòa án chuyên trách
1. Tòa chuyên trách là gì?
Có thể hiểu đơn giản, Tòa chuyên trách là một “phòng ban chuyên ngành” trong hệ thống Tòa án nhân dân, chỉ chịu trách nhiệm xét xử 1 loại hay 1 nhóm vụ án nhất định, nhằm bảo đảm tính chuyên sâu và thống nhất trong hoạt động xét xử. Đồng thời, giúp phân định rõ thẩm quyền, đảm bảo tính phù hợp của bản án và rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc, mang lại sự phục vụ tối ưu cho người dân.
➣ Xem chi tiết: Tòa án chuyên trách là gì?
2. Cơ cấu tổ chức Tòa án nhân dân hiện nay ra sao?
Cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân hiện nay gồm: Tòa án nhân dân tối cao; Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (Tòa án nhân dân cấp tỉnh); Tòa án nhân dân khu vực; Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế; và hệ thống Tòa án quân sự (gồm Tòa án quân sự trung ương, Tòa án quân sự quân khu và tương đương, Tòa án quân sự khu vực).
➣ Xem chi tiết: Phân cấp các Tòa án chuyên trách tại Việt Nam.
3. Hệ thống Tòa án có bắt buộc phải tổ chức đầy đủ các Tòa chuyên trách không?
Không phải mọi đơn vị trong hệ thống Tòa án đều tổ chức đầy đủ các Tòa chuyên trách. Trường hợp Tòa án không tổ chức hoặc tổ chức không đủ Tòa chuyên trách thì:
- Chánh án Tòa án phân công Thẩm phán Tòa án nhân dân chuyên trách tiến hành xét xử, giải quyết (nếu không tổ chức Tòa chuyên trách).
- Chánh án Tòa án đưa ra quyết định tổ chức chịu trách nhiệm thực hiện công tác xét xử và phân công Thẩm phán Tòa án nhân dân giải quyết các vụ việc không thuộc lĩnh vực xét xử của Tòa chuyên trách (nếu chỉ tổ chức một hoặc một số Tòa chuyên trách).
4. Việc tổ chức Tòa chuyên trách phải tuân theo nguyên tắc nào?
Việc tổ chức Tòa chuyên trách phải bảo đảm:
- Tính chuyên môn hóa, chuyên sâu trong hoạt động xét xử, giải quyết theo từng lĩnh vực xét xử, giải quyết của Tòa án.
- Đảm bảo tổ chức tinh gọn, hợp lý, hoạt động hiệu lực, hiệu năng và hiệu quả.
➣ Xem chi tiết: Nguyên tắc tổ chức Tòa chuyên trách.
5. Thủ tục tổ chức tòa án chuyên trách được thực hiện như thế nào?
Thủ tục tổ chức Tòa chuyên trách gồm các 3 bước:
Bước 1: Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh rà soát thực tiễn, lập hồ sơ đề nghị (gồm tờ trình nêu rõ sự cần thiết, cơ sở pháp lý, số lượng, tên gọi, cơ cấu, chức năng, nhiệm vụ và văn bản thể hiện ý kiến của cấp ủy, tập thể lãnh đạo).
Bước 2: TAND cấp tỉnh gửi hồ sơ đến Tòa án nhân dân tối cao (qua Vụ Tổ chức - Cán bộ) để thẩm định.
Bước 3: Trong 30 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, Tòa án nhân dân tối cao xem xét, quyết định; nếu không chấp thuận thì trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
➣ Xem chi tiết: Thủ tục tổ chức Tòa chuyên trách.
—
Mọi nhu cầu tư vấn pháp luật, vui lòng để lại câu hỏi, thông tin ở phần bình luận bên dưới hoặc liên hệ Luật Tín Minh theo hotline 0983.081.379 (Miền Bắc), 0933.301.123 (Miền Trung) hoặc 090.884.2012 (Miền Nam) để được hỗ trợ nhanh chóng.