Khái niệm người chưa thành niên phạm tội là gì? Tìm hiểu quy định về các hình phạt, nguyên tắc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội.
I. Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự năm 2015, thời gian có hiệu lực bắt đầu từ ngày 01/01/2017.
- Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, thời gian có hiệu lực bắt đầu từ ngày 01/01/2026.
II. Người chưa thành niên là gì? Người chưa thành niên phạm tội là gì?
Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ, người chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi.
Xét ở lĩnh vực tư pháp hình sự, người chưa thành niên phạm tội là cá nhân đang trong độ tuổi từ đủ 14 - dưới 18 thực hiện hành vi phạm tội được quy định tại Bộ luật Hình sự.
Theo Điều 115 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, có 4 hình phạt có thể được áp dụng đối với người chưa thành niên, bao gồm:
Ngoài 4 hình phạt này, pháp luật hiện hành không cho phép áp dụng tù chung thân, tử hình hoặc hình phạt bổ sung đối với người chưa thành niên phạm tội. Đây là giới hạn bắt buộc khi Tòa án quyết định hình phạt cho nhóm đối tượng này.
1. Cảnh cáo
Theo Điều 116 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, cảnh cáo là hình phạt được áp dụng đối với:
- Người từ đủ 16 - dưới 18 tuổi.
- Phạm tội nghiêm trọng do vô ý, phạm tội ít nghiêm trọng và có tình tiết giảm nhẹ, tuy nhiên chưa đến mức miễn hình phạt.
Cảnh cáo là hình phạt có tính nghiêm khắc thấp hơn so với các hình phạt khác. Hình phạt này thể hiện sự khiển trách của Nhà nước đối với hành vi phạm tội, đồng thời phù hợp với định hướng giáo dục, giúp người chưa thành niên nhận thức được lỗi lầm của mình mà không cần áp dụng biện pháp tước đi sự tự do.
2. Phạt tiền
Phạt tiền được quy định tại Điều 117 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024. Cụ thể, đây là hình phạt được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội trong trường hợp người đó có tài sản riêng hoặc có thu nhập.
Mức phạt tiền được giới hạn theo độ tuổi:
- Đối với người từ đủ 16 - dưới 18 tuổi phạm tội: Không quá ½ mức tiền phạt được quy định tại điều luật của Bộ luật Hình sự.
- Đối với người từ đủ 14 - dưới 16 tuổi phạm tội: Không quá ⅓ mức tiền phạt được quy định tại điều luật của Bộ luật Hình sự.
3. Cải tạo không giam giữ
Căn cứ quy định tại Điều 118 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, hình phạt cải tạo không giam giữ được áp dụng đối với các trường hợp sau:
- Người từ đủ 14 - dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng.
- Người từ đủ 16 - dưới 18 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý hoặc phạm tội nghiêm trọng, phạm tội ít nghiêm trọng.
Lưu ý:
Việc áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ với người chưa thành niên cần đảm bảo:
- Không khấu trừ thu nhập của họ.
- Thời hạn cải tạo không giam giữ cũng không được vượt quá một phần hai thời hạn mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định.
Đây là hình phạt không tước đi sự tự do, phù hợp với định hướng hạn chế cách ly người chưa thành niên khỏi gia đình, nhà trường và cộng đồng khi vẫn còn khả năng giáo dục, cải tạo trong môi trường xã hội.
➣ Xem thêm:
Tù có thời hạn là hình phạt nghiêm khắc nhất có thể áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội. Theo Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, Tòa án chỉ áp dụng hình phạt này khi xét thấy các biện pháp, hình phạt khác không có tác dụng phòng ngừa, răn đe.
Theo Điều 119 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, mức phạt tù có thời hạn đối với người chưa thành niên phạm tội được giới hạn theo từng nhóm tuổi và từng trường hợp được quy định tại Điều 119 Luật Tư pháp. Cụ thể:
➧ Nếu xét theo điều luật của Bộ luật Hình sự, hình phạt được áp dụng là tù chung thân hoặc tử hình:
|
Mức hình phạt cao nhất
|
Trường hợp áp dụng
|
|
9 năm
|
- Người phạm tội là người từ đủ 14 - dưới 16 tuổi.
|
|
15 năm
|
- Người phạm tội là người từ đủ 16 - dưới 18 tuổi.
|
|
12 năm
|
- Người phạm tội là người từ đủ 14 - dưới 16 tuổi.
- Phạm một trong các tội sau đây:
- Tội hiếp âm.
- Tội giết người.
- Tội hiếp dâm người chưa đủ 16 tuổi.
- Tội sản xuất trái phép chất ma túy.
- Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 - dưới 16 tuổi.
|
|
18 năm
|
- Người phạm tội là người từ đủ 16 - dưới 18 tuổi.
- Phạm một trong các tội sau đây:
- Tội hiếp âm.
- Tội giết người.
- Tội hiếp dâm người chưa đủ 16 tuổi.
- Tội sản xuất trái phép chất ma túy.
- Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 - dưới 16 tuổi.
|
➧ Nếu xét theo điều luật của Bộ luật Hình sự, hình phạt được áp dụng là phạt tù có thời hạn:
|
Mức hình phạt cao nhất
|
Trường hợp áp dụng
|
|
Không quá ⅖ hình phạt tù được quy định tại điều luật của Bộ luật Hình sự
|
- Người phạm tội là người từ đủ 14 - dưới 16 tuổi.
|
|
Không quá ⅓ hình phạt tù được quy định tại điều luật của Bộ luật Hình sự
|
- Người phạm tội là người từ đủ 16 - dưới 18 tuổi.
|
|
Không quá ½ hình phạt tù được quy định tại điều luật của Bộ luật Hình sự
|
- Người phạm tội là người từ đủ 14 - dưới 16 tuổi.
- Phạm một trong các tội sau đây:
- Tội hiếp âm.
- Tội giết người.
- Tội hiếp dâm người chưa đủ 16 tuổi.
- Tội sản xuất trái phép chất ma túy.
- Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 - dưới 16 tuổi.
|
|
Không quá ¾ hình phạt tù được quy định tại điều luật của Bộ luật Hình sự
|
- Người phạm tội là người từ đủ 16 - dưới 18 tuổi.
- Phạm một trong các tội sau đây:
- Tội hiếp âm.
- Tội giết người.
- Tội hiếp dâm người chưa đủ 16 tuổi.
- Tội sản xuất trái phép chất ma túy.
- Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 - dưới 16 tuổi.
|
Như vậy, dù tội danh tương ứng có khung hình phạt rất nghiêm khắc đối với người thành niên, người chưa thành niên phạm tội vẫn không bị áp dụng tù chung thân hoặc tử hình. Nếu phải áp dụng hình phạt tù, Tòa án chỉ được áp dụng tù có thời hạn trong giới hạn luật định.
Nguyên tắc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội được quy định rõ tại Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 như sau:
1. Lấy giáo dục, giúp đỡ sửa chữa sai lầm làm mục tiêu chính
Mục đích chính của việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội là:
- Giáo dục họ ý thức tôn trọng, tuân thủ các quy định của pháp luật hiện hành, đảm bảo các chuẩn mực đạo đức, lối sống đúng đắn.
- Ngăn ngừa họ phạm tội mới, đồng thời góp phần phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm.
Vì vậy, khi quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội, Tòa án không chỉ xem xét tính chất của hành vi, mà còn phải đặt trọng tâm vào khả năng giáo dục, phục hồi và tái hòa nhập.
2. Chỉ áp dụng hình phạt khi biện pháp xử lý chuyển hướng không bảo đảm hiệu quả
Theo khoản 2 Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, hình phạt chỉ được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội khi Tòa án xét thấy việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng không bảo đảm hiệu quả phòng ngừa, giáo dục.
Nếu buộc phải áp dụng hình phạt, pháp luật định hướng ưu tiên áp dụng các hình phạt ít nghiêm khắc hơn như cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ; trường hợp phải áp dụng hình phạt tù thì ưu tiên cho hưởng án treo.
3. Không áp dụng tù chung thân, tử hình và hình phạt bổ sung
Một nguyên tắc bắt buộc trong áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội là không xử phạt tù chung thân hoặc tử hình. Đồng thời, pháp luật cũng quy định không áp dụng hình phạt bổ sung đối với người chưa thành niên phạm tội.
Điều này làm rõ giới hạn quyền lựa chọn hình phạt của Tòa án, dù điều luật về tội phạm tương ứng có quy định các hình phạt nghiêm khắc hơn đối với người thành niên, Tòa án vẫn chỉ được lựa chọn các hình phạt được phép áp dụng cho người chưa thành niên.
➣ Xem thêm:
4. Tù có thời hạn là lựa chọn sau cùng
Khoản 4 Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định hình phạt tù có thời hạn chỉ được Tòa án áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội khi xét thấy các biện pháp và hình phạt khác không có tác dụng phòng ngừa, răn đe.
Trong trường hợp buộc phải xử phạt tù có thời hạn, người chưa thành niên phạm tội được hưởng mức án nhẹ hơn mức án áp dụng đối với người thành niên phạm tội tương ứng cùng với thời hạn thích hợp ngắn nhất.
5. Một số án đã tuyên không dùng để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm
Theo khoản 7 Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, án đã tuyên đối với người chưa thành niên phạm tội không được dùng làm căn cứ để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm trong các trường hợp sau:
- Người phạm tội là người từ đủ 14 - dưới 16 tuổi.
- Người phạm tội là người từ đủ 16 - dưới 18 tuổi, phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý hoặc phạm tội nghiêm trọng, tội ít nghiêm trọng.
Quy định này thể hiện chính sách tạo cơ hội sửa chữa sai lầm, hạn chế việc một sai phạm ở độ tuổi chưa thành niên trở thành rào cản quá nặng nề cho quá trình tái hòa nhập.
➣ Xem thêm: Giám sát điện tử đối với người chưa thành niên phạm tội.
V. Câu hỏi về áp dụng hình phạt với người chưa thành niên phạm tội
1. Khái niệm người chưa thành niên phạm tội là gì?
Người chưa thành niên phạm tội là cá nhân đang trong độ tuổi từ đủ 14 - dưới 18 thực hiện hành vi phạm tội được quy định tại Bộ luật Hình sự.
2. Người chưa thành niên phạm tội là người phạm tội ở độ tuổi nào?
Người chưa thành niên phạm tội là người phạm tội ở độ tuổi từ đủ 14 - dưới 18 thực hiện hành vi phạm tội được quy định tại Bộ luật Hình sự.
2. Người dưới 18 tuổi phạm tội có thể bị áp dụng những hình phạt nào?
Theo Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, người dưới 18 tuổi phạm tội chỉ có thể bị áp dụng một trong 4 hình phạt là: cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc tù có thời hạn.
➣ Xem chi tiết: Các hình phạt áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội.
3. Người chưa thành niên phạm tội có bị tử hình hoặc tù chung thân không?
Không. Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định người chưa đủ 18 tuổi phạm tội không bị áp dụng hình phạt tử hình hoặc tù chung thân.
➣ Xem chi tiết: Nguyên tắc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội.
4. Cải tạo không giam giữ đối với người dưới 18 tuổi có gì khác người từ đủ 18 tuổi phạm tội?
So với người từ đủ 18 tuổi, người dưới 18 tuổi khi được áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ không khấu bị trừ thu nhập, đồng thời thời hạn cải tạo không giam giữ của họ không quá ½ thời hạn được quy định tại điều luật của Bộ luật Hình sự.
5. Mức phạt tù tối đa đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bao nhiêu?
Mức phạt tù tối đa đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là 18 năm, tùy vào trường hợp phạm tội và hình phạt được quy định tại điều luật của Bộ luật Hình sự.
➣ Xem chi tiết: Mức phạt tù đối với người chưa thành niên phạm tội.
—
Mọi nhu cầu tư vấn pháp luật, vui lòng để lại câu hỏi, thông tin ở phần bình luận bên dưới hoặc liên hệ Luật Tín Minh theo hotline 0983.081.379 (Miền Bắc), 0933.301.123 (Miền Trung) hoặc 090.884.2012 (Miền Nam) để được hỗ trợ nhanh chóng.