Nguyên tắc, điều kiện áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng

Biện pháp xử lý chuyển hướng là biện pháp gì? Điều kiện áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng? Nguyên tắc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng?

I. Căn cứ pháp lý

• Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

II. Biện pháp xử lý chuyển hướng là gì?

1. Thế nào là biện pháp xử lý chuyển hướng?

Theo khoản 8 Điều 4 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, có thể hiểu đơn giản, xử lý chuyển hướng người chưa thành niên phạm tội là việc lựa chọn một con đường xử lý phù hợp hơn với lứa tuổi và khả năng phục hồi của người chưa thành niên. 

Đây là biện pháp giáo dục, giám sát, hỗ trợ người chưa thành niên phạm tội khắc phục sai lầm và phòng ngừa tái phạm, bao gồm:

• Các biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng.
• Biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Người chưa thành niên phạm tội được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng không bị coi là có án tích và không bị áp dụng hình phạt. Tuy nhiên, họ vẫn phải chấp hành đầy đủ các nghĩa vụ phát sinh từ biện pháp đã được quyết định áp dụng.

2. Mục đích áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng

Biện pháp xử lý chuyển hướng được áp dụng nhằm mục đích:

• Giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập cộng đồng, phát triển lành mạnh;
• Bảo đảm tốt nhất các lợi ích hợp pháp của người chưa đủ 18 tuổi; 
• Hạn chế tác động tiêu cực của quá trình xử lý hình sự đối với sự phát triển tâm lý, nhân cách của người chưa thành niên phạm tội.

➣ Xem thêm: 

• Quy định áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội.
• Người chưa thành niên là bao nhiêu tuổi?

III. Điều kiện áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng

Không phải mọi trường hợp người chưa thành niên phạm tội đều đương nhiên được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. Theo Điều 37, Điều 39 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, việc xem xét áp dụng biện pháp này cần căn cứ vào khả năng đáp ứng các điều kiện sau đây của người chưa thành niên phạm tội

1. Điều kiện về chủ thể, nhóm trường hợp phạm tội

Đối tượng của biện pháp xử lý chuyển hướng là người chưa thành niên (người dưới 18 tuổi) phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây nhưng không đáp ứng đủ điều kiện được miễn trách nhiệm hình sự:

• Người từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 16 tuổi thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng (*).
• Người từ đủ 16 tuổi - dưới 18 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý, phạm tội ít nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng (**).
• Người dưới 18 tuổi được xác định là người đồng phạm đóng vai trò không đáng kể trong vụ án.

2. Không thuộc trường hợp không được phép áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng

Theo quy định tại Điều 38 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, các trường hợp không được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên phạm tội gồm:

➣ Xem thêm: 

• Phân biệt hiếp dâm và cưỡng dâm.
• Quy định về các loại tội phạm.

3. Điều kiện khác

• Có chứng cứ xác định hành vi phạm tội là do người chưa thành niên thực hiện.
• Người chưa thành niên đã tự thừa nhận bản thân là người thực hiện hành vi phạm tội.
• Người chưa thành niên đã đồng ý bằng văn bản đối với việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.

IV. Các biện pháp xử lý chuyển hướng được áp dụng trong tố tụng hình sự

Điều 36 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 liệt kê 12 biện pháp xử lý chuyển hướng. Tùy từng trường hợp cụ thể, Tòa án có thể quyết định áp dụng một hoặc một số biện pháp phù hợp. Người chưa thành niên phải chấp hành các nghĩa vụ tương ứng với biện pháp được áp dụng.

(1) Khiển trách

Là biện pháp phê bình, cảnh báo, nhắc nhở về hành vi phạm tội nhằm giúp người chưa thành niên nhận thức rõ hành vi sai trái và trách nhiệm sửa chữa.

(2) Xin lỗi người bị hại

Đây là biện pháp mà theo đó người dưới 18 tuổi phạm tội phải xin lỗi người bị hại và mong muốn nhận được sự tha thứ đối với hành vi phạm tội mà họ đã làm. Biện pháp này hướng người chưa thành niên đến việc thừa nhận lỗi, thể hiện sự ăn năn và khôi phục quan hệ xã hội bị ảnh hưởng bởi hành vi phạm tội.

(3) Bồi thường thiệt hại

Người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc cha mẹ của người đó phải khắc phục quả do người chưa thành niên phạm tội gây nên bằng cách đền bù các tổn hại về tinh thần, vật chất do xâm phạm đến nhân phẩm, danh dự, sức khỏe, tính mạng hoặc tài sản của bị hại.

(4) Giáo dục tại xã, phường, đặc khu

Đây là một biện pháp giáo dục tại cộng đồng, buộc người dưới 18 tuổi phạm tội phải chịu sự giám sát, giáo dục, quản lý của UBND cấp xã nơi người đó cư trú về việc chấp hành quy chế, nội quy của nơi làm việc, học tập, nơi cư trú, thực hiện nghĩa vụ công dân và tuân thủ pháp luật.

(5) Quản thúc tại gia đình

Đối với biện pháp quản thúc tại gia đình, người dưới 18 tuổi phạm tội buộc phải ở nhà dưới sự giám sát trực tiếp của gia đình. Họ chỉ được rời khỏi nhà khi:

• Thuộc trường hợp cần thiết,
• Đã được người trực tiếp giám sát thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. 

(6) Hạn chế khung giờ đi lại

Đây là biện pháp giới hạn việc rời khỏi nhà của người chưa thành niên trong những khoảng thời gian nhất định để phục vụ mục tiêu phòng ngừa, giám sát. Cụ thể, họ chỉ được rời khỏi nhà vào khung giờ nhất định trong khoảng thời gian 18 giờ ngày hôm trước đến 6 giờ sáng ngày hôm sau, ngoại trừ trường hợp:

• Cần thiết phải rời khỏi nhà.
• Đã có sự cho phép của người trực tiếp giám sát thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.

(7) Cấm tiếp xúc với những người có khả năng khiến người dưới 18 tuổi phạm tội mới

Người chưa thành niên phạm tội sẽ bị cấm tiếp xúc (tiếp cận, liên lạc, giao tiếp) với cá nhân nhất định có nguy cơ thúc đẩy họ phạm tội mới như: đồng phạm, bị hại hay những người có ảnh hưởng tiêu cực đến hành vi của người chưa thành niên. 

(8) Cấm đến địa điểm có khả năng khiến người chưa thành niên phạm tội mới

Người chưa thành niên phạm tội sẽ bị cấm đến nơi có khả năng sẽ thúc đẩy họ phạm tội mới như:  

• Địa điểm mà người chưa thành niên đã thực hiện hành vi phạm tội.
• Địa điểm có môi trường tương tự với nơi mà người chưa thành niên đã thực hiện hành vi phạm tội.

(9) Tham gia chương trình học tập, dạy nghề

Đây là biện pháp buộc người chưa thành niên phạm tội phải học tập về kỹ năng sống, kỹ năng ứng xử, nghĩa vụ công dân, đạo đức, pháp luật hoặc học nghề. Biện pháp này nhằm hỗ trợ người chưa thành niên bổ sung kiến thức, kỹ năng, định hướng nghề nghiệp, tạo điều kiện phát triển lành mạnh.

(10) Tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý

Đây là biện pháp xử lý chuyển hướng mà theo đó, người chưa thành niên phạm tội sẽ được trị liệu, can thiệp y tế, giúp họ khắc phục những trở ngại về tình trạng sức khỏe, tâm trạng, cảm xúc, tinh thần là nguyên nhân khiến họ thực hiện hành vi phạm tội. 

(11) Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng

Người chưa thành niên phải tham gia thực hiện các công việc trực tiếp phục vụ cho lợi ích của cộng đồng nơi họ cư trú, gồm:

• Tham gia hỗ trợ, giúp đỡ người khuyết tật, người cao tuổi, người có hoàn cảnh đặc biệt hay tham gia các hoạt động tình nguyện khắc nhằm năng cao ý thức, tinh thần trách nhiệm, sự chia sẻ, gắn kết với cộng đồng.
• Tham gia làm sạch, sửa chữa đường làng, ngõ xóm, ngõ phố, đường phố, nhà sinh hoạt cộng đồng, nhà văn hóa hoặc công trình công cộng khác.
• Tham gia trồng và chăm sóc cây xanh tại khu vực công cộng.
• Tham gia các công việc khác nhằm mục đích cải thiện môi trường sống và cảnh quan của cộng đồng.

(12) Giáo dục tại trường giáo dưỡng

Là biện pháp buộc người dưới 18 tuổi phạm tội phải học văn hóa, học nghề, sinh hoạt, lao động dưới sự giáo dục, quản lý của một tổ chức giáo dục có kỷ luật chặt chẽ.

Nhìn tổng thể, các biện pháp xử lý chuyển hướng được xây dựng theo hai nhóm chính: nhóm biện pháp tại cộng đồng và biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng. Phần lớn biện pháp hướng đến việc duy trì mối liên hệ của người chưa thành niên với gia đình, nhà trường, địa phương, đồng thời bổ sung cơ chế giám sát, giáo dục phù hợp.

Lưu ý:

Các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên theo Luật Xử lý vi phạm hành chính như nhắc nhở, quản lý tại gia đình, giáo dục dựa vào cộng đồng là cơ chế trong lĩnh vực hành chính. Các biện pháp này có cùng định hướng giáo dục, giúp đỡ người chưa thành niên sửa chữa sai lầm, nhưng không đồng nhất với hệ thống 12 biện pháp xử lý chuyển hướng trong tố tụng hình sự theo Luật Tư pháp người chưa thành niên.

➣ Xem thêm:

• Quy định về xét xử thân thiện với người chưa thành niên.
• Giám sát điện tử đối với người chưa thành niên phạm tội.

V. Nguyên tắc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng

Điều 35 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 đặt ra các nguyên tắc quan trọng khi xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. Các nguyên tắc này bảo đảm việc xử lý người chưa thành niên không máy móc, không thuần túy là trừng phạt mà phải hướng đến mục tiêu giáo dục phục hồi.

1. Cần căn cứ vào mức độ nguy hiểm, tính chất của hành vi

Việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng phải dựa trên mức độ nguy hiểm, tính chất của hành vi phạm tội. Hành vi càng nghiêm trọng thì càng cần đánh giá chặt chẽ về điều kiện áp dụng, biện pháp phù hợp và khả năng bảo đảm mục tiêu phòng ngừa.

2. Khả năng giáo dục, phục hồi của người chưa thành niên & sự an toàn của bị hại, cộng đồng

Khả năng giáo dục, phục hồi của người chưa thành niên phạm tội & sự an toàn của bị hại, cộng đồng là căn cứ quan trọng khi xem xét quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. Nếu người chưa thành niên có khả năng sửa chữa sai lầm, có môi trường gia đình, cộng đồng hỗ trợ và biện pháp được lựa chọn có thể giúp họ phát triển lành mạnh, việc xử lý chuyển hướng sẽ phù hợp với mục tiêu của pháp luật.

3. Phù hợp với hoàn cảnh, độ tuổi và tâm sinh lý

Biện pháp xử lý chuyển hướng được lựa chọn phải phù hợp với hoàn cảnh cụ thể, độ tuổi, đặc điểm tâm sinh lý, mức độ trưởng thành và khả năng nhận thức của người chưa thành niên phạm tội. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng của Luật Trẻ em về thủ tục thân thiện, không gây tổn hại thêm và ưu tiên biện pháp giáo dục, phục hồi.

4. Bảo đảm tốt nhất các lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên

Lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên là nguyên tắc nền tảng được ghi nhận trong Luật Trẻ em và tiếp tục được thể hiện trong Luật Tư pháp người chưa thành niên. Mọi quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng phải cân nhắc tác động đối với sự phát triển, danh dự, nhân phẩm, đời sống riêng tư và cơ hội tái hòa nhập của người chưa thành niên.

5. Lựa chọn biện pháp xử lý chuyển hướng phù hợp

Theo khoản 3, khoản 4, khoản 4 Điều 36 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, tùy từng trường hợp cụ thể mà Tòa án có thể quyết định áp dụng một hoặc một số biện pháp xử lý chuyển hướng theo quy định sau:

• Biện pháp xử lý chuyển hướng (6), (7), (8), (9), (10), (11) phải được áp dụng đồng thời với một hoặc một số biện pháp xử lý chuyển hướng (1), (2), (3), (4), (5).
• Không áp dụng đồng thời các biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng với biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng.
• Không áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng trong trường hợp người phạm tội đã đủ 18 tuổi tại thời điểm xem xét áp dụng.

Lưu ý:

Nếu cần áp dụng nhiều biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng khác nhau với người chưa thành niên phạm tội nhưng đều cần phải thực hiện nghĩa vụ sau đây thì thời hạn thực hiện nghĩa vụ của người chưa thành niên phạm tội không vượt quá mức thời hạn cao nhất được quy định đối với biện pháp được áp dụng:

• Chấp hành quy chế, nội quy của nơi làm việc, học tập, cư trú, tuân thủ pháp luật.
• Báo cáo tình hình chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng khi được yêu cầu.
• Trong thời gian chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng phải chịu sự giáo dục, giám sát của tổ chức, cơ quan, cá nhân có thẩm quyền.
• Trình diện cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu trong thời gian chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng. 

VI. Các câu hỏi thường gặp về biện pháp xử lý chuyển hướng

1. Về bản chất, biện pháp xử lý chuyển hướng là biện pháp gì?

Về bản chất, biện pháp xử lý chuyển hướng là biện pháp không đặt trọng tâm vào trừng phạt mà hướng đến giáo dục, giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm, phục hồi, phòng ngừa tái phạm và tái hòa nhập cộng đồng.

➣ Xem chi tiết: Biện pháp xử lý chuyển hướng là gì? 

2. Có bao nhiêu biện pháp xử lý chuyển hướng có thể được áp dụng?

Điều 36 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định có 12 biện pháp xử lý chuyển hướng, gồm: khiển trách, xin lỗi người bị hại, quản thúc tại gia đình, giáo dục tại xã, phường, đặc khu, bồi thường thiệt hại, hạn chế khung giờ đi lại, cấm tiếp xúc, cấm đến địa điểm nhất định, tham gia tư vấn hoặc điều trị tâm lý, tham gia chương trình học tập, dạy nghề, thực hiện công việc phục vụ cộng đồng và giáo dục tại trường giáo dưỡng.

➣ Xem chi tiết: Các biện pháp xử lý chuyển hướng.

3. Điều kiện áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng là gì?

Biện pháp xử lý chuyển hướng được xem xét áp dụng khi người chưa thành niên phạm tội đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:

• Điều kiện về chủ thể, nhóm trường hợp phạm tội.
• Không thuộc trường hợp không được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.
• Có chứng cứ xác định hành vi phạm tội là do người chưa thành niên thực hiện.
• Người chưa thành niên đã tự thừa nhận bản thân là người thực hiện hành vi phạm tội.
• Người chưa thành niên đã đồng ý bằng văn bản đối với việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.

➣ Xem chi tiết: Điều kiện áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.

4. Người chưa thành niên được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng có bị coi là có án tích không?

Căn cứ Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, người chưa thành niên bị áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng không bị coi là có án tích và không bị áp dụng hình phạt, nhưng vẫn phải chấp hành các nghĩa vụ theo biện pháp đã được quyết định.

—

Mọi nhu cầu tư vấn pháp luật, vui lòng để lại câu hỏi, thông tin ở phần bình luận bên dưới hoặc liên hệ Luật Tín Minh theo hotline 0983.081.379 (Miền Bắc), 0933.301.123 (Miền Trung) hoặc 090.884.2012 (Miền Nam) để được hỗ trợ nhanh chóng.